‘Voor Huis en Haard: De geschiedenis van de Vrijwillige Landstorm 1914-1940′
Op 14 mei 2024. is het 1e exemplaar van het boek ‘Voor Huis en Haard: De geschiedenis van de Vrijwillige Landstorm 1914-1940’ aangeboden aan Prof. mr. Pieter van Vollenhoven op de legerplaats Harskamp. De hoofdauteur is militair historisch onderzoeker majoor Fred Warmer. In de uitgave werpt hij een nieuw licht op de voorgeschiedenis, oprichting en ontwikkeling en opheffing van de Vrijwillige Landstorm (VL) en de totstandkoming en oprichting van de Nationale Reserve. Maar in bredere zin is het centrale thema van dit boek de bijdrage die burgers bereid waren vrijwillig te willen leveren aan de verdediging en veiligheid van Nederland en de vrijheid en ruimte die de overheid bereid was om aan dit particuliere initiatief te geven.
De verdediging van huis en haard door gewapende burgers kent in Nederland een eeuwenoude geschiedenis. Naast een variant gebaseerd op plicht bestond lang de mogelijkheid voor burgers om op eigen initiatief een gewapende burgermacht te vormen. In 1914 kwam de Vrijwillige Landstorm tot stand op initiatief van een aantal particuliere verenigingen die collectief wilden toetreden tot de krijgsmacht, waarmee deze vrijwillige spontane ‘volkswapening’ geïncorporeerd werd binnen de krijgsmacht. Deze legerorganisatie werd in 1940 op last van de Duitse bezetter opgeheven.
Na afloop van de Tweede Wereldoorlog werd op 15 april 1948 de Nationale Reserve opgericht. In 1983 kreeg het de officiële korpsstatus met de uitreiking van het korpsvaandel door koningin Beatrix. Hiermee werd de band met zijn voorganger, de Vrijwillige Landstorm, opnieuw bevestigd en zette het Korps de traditie voort en in bredere zin ook de traditie en het gedachtegoed van de vrijwillige weerbaarheidsbeweging. Met bewaken en beveiligen als hun belangrijkste taak leveren de vrijwilligers van het KNR tot op de dag van vandaag een belangrijke bijdrage aan de verdediging van huis en haard in Nederland.
Het onderzoek
Het is de onderzoekers gelukt om meer details en nieuwe feiten boven water te krijgen over de Vrijwillige Landstorm. Daarnaast heeft het onderzoek ook nieuwe relevante inzichten opgeleverd waardoor de Nederlandse krijgsmacht wellicht kan leren van de eigen geschiedenis als het gaat om reservisten, reservistenbeleid en de relatie van de krijgsmacht en samenleving.
Een bijzondere ontdekking tijdens het onderzoek was dat in de periode 1922 tot en met 1927 een aantal vrouwelijke militairen vrijwillig aan de Vrijwillige Landstorm verbonden is geweest. Het werpt een nieuw licht op de aanwezigheid van vrouwen binnen de krijgsmacht. Officieel gelden de Nederlandse vrouwen die tot het op 20 december 1943 opgerichte Vrouwen Hulpkorps (VHK) toetraden als de eerste vrouwelijke militairen van de krijgsmacht. Het VHK was zeker het eerste militaire vrouwenkorps van Nederland, maar in het onderzoek door Fred Warmer is gebleken dat in Nederland vrouwen veel eerder militair zijn geweest in de Nederlandse krijgsmacht dan lang is gedacht – en wel bij de Vrijwillige Landstorm. Het is waarschijnlijk dat we deze mogelijkheid kunnen zien als een nog onbekend resultaat van de strijd van de vrouwenbeweging voor gelijkberechtiging en emancipatie.
Actuele waarde
De geopolitieke gebeurtenissen, de verslechterde veiligheid aan de Europese grenzen en de oorlog in Oekraïne dwingen de krijgsmacht maar ook de samenleving tot een complete heroriëntatie. Net zoals de VL voor ogen stond wordt er momenteel gebouwd aan een krijgsmacht in samenwerking met civiele partners en organisaties, zodat er een systeem ontstaat waarbij de gehele maatschappij bijdraagt aan een weerbare samenleving en medeverantwoordelijk bent voor de veiligheid van Nederland. Door het onderzoek naar de VL worden de parallellen tussen de beoogde doelen van de adaptieve krijgsmacht en de VL steeds duidelijker. Misschien kunnen we de VL wel beschouwen als de belichaming van een vooroorlogse vorm van de adaptieve krijgsmacht, waarbij het uitruilen van materieel, personeel en diensten een gewone zaak was.
Tijdens een NAVO-bijeenkomst in Brussel jl. mei waarschuwde de Nederlandse NAVO admiraal Rob Bauer, dat niet alleen de legers van de NAVO-landen maar de hele samenleving moeten zich voorbereiden op een “nieuw onvoorspelbaar tijdperk en het onverwachte gaan verwachten”. Met de grootschalige militaire invasie van 24 februari 2022 in Oekraïne ontketende Rusland een grootschalige interstatelijke oorlog op Europees grondgebied, de grootste oorlog in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. De Russische aanval heeft vergaande consequenties voor de Europese veiligheid en mondiale stabiliteit. De oorlog is niet alleen een Oekraïense strijd. Het kan gezien worden als een aanval op een (zich ontwikkelende) democratie, in die zin is het ook onze strijd. De Russische aanvalsoorlog heeft een betekenis die te vergelijken is met andere historische keerpunten in de geschiedenis.
De uitkomst van de oorlog in Oekraïne is bepalend voor onze toekomstige veiligheid en welvaart. Door deze gebeurtenissen verschuift de focus steeds meer naar de eerste hoofdtaak van Defensie: bescherming van eigen land en NAVO-bondgenoten. De rol van de reservist wordt daarbij steeds belangrijker. Door deze ontwikkelingen zal de krijgsmacht moeten gaan streven naar grotere zichtbaarheid en een sterkere positie in de samenleving, die zou moeten zorgen voor meer draagvlak onder de bevolking en een meer weerbare samenleving.
Gelukkig worden er al stappen voorwaarts gezet in de goede richting, zoals bij de steunverlening aan civiele autoriteiten tijdens de coronapandemie, maar ook het samen met de politie bewaken van de rechtbank tijdens processen. De inzet van reservisten en andere vormen van vrijwilligheid in de krijgsmacht van de toekomst zal alleen maar gaan toenemen en de krijgsmacht kan misschien hierdoor, net zoals in het verleden, een meer prominentere rol in gaan nemen als het instituut waar vrijwillige gemotiveerde burgers als aanvulling op hun burgerschap tot kundige en vaardige militairen worden gevormd. Het Korps Nationale Reserve kan een belangrijke rol in de kwetsbare relatie tussen maatschappij en krijgsmacht gaan vervullen, zodat er een krijgsmacht en samenleving ontstaat die ‘Als ’t moet!’ klaar staat voor de bescherming en verdediging van huis en haard.
Boiten Boekprojecten is de uitgever van ‘Voor Huis en Haard: De geschiedenis van de Vrijwillige Landstorm 1914-1940’. Het boek telt 416 pagina’s en is voorzien van uniek fotomateriaal. Een exemplaar kost € 35,- ISBN: 9789 0831 89475.